Porodica serdara Janka Vukotića
Vasilija Vukotić (1897-1977) ćerka serdara Janka Vukotića – jedina je žena učesnik Mojkovačke bitke. Preživjevši bitku, Vasilija je ostavila detaljno svjedočenje o herojskim i potresnim momentima. Njena je ona čuvena rečenica: „Da nije bilo krvavog Božića na Mojkovcu, ne bi bilo ni Vaskrsa na Kajmakčalanu!“ U produžetku je napisala: „Da crnogorski orlovi, oni mladi ljudi, koji u trenu prezreše smrt, svojim grudima ne zatvoriše mojkovačka vrata i tako ne dozvoliše neprijatelju da se pojavi Srpskoj vojsci u bok i pozadinu, možda bi sudbina Srpstva bila zauvijek zapečaćena…
”Rođena je 1897. godine na Čevu, u poznatoj porodici Vukotića. Školovala se na Ruskom institutu na Cetinju, koji je osnovala ruska carica Marija Fjodorovna Romanov. Zajedno sa još stotinak najboljih djevojaka Crne Gore učila je na srpskom, ruskom i francuskom jeziku i spremala se za poziv nastavnika i vaspitača. Međutim, miran život i školovanje prekinuo je rat.
Kraljevina Crna Gora je 8. oktobra 1912. godine objavila rat Osmanlijskom carstvu, čime je započet Prvi balkanski rat. Vaspitana u duhu rodoljublja, tada 15-godišnja Vasilija, zajedno sa majkom Milicom, dobrovoljno se prijavila kao bolničarka na frontu. Od prvog dana rata, zajedno sa majkom je učestvovala u svim važnim bitkama.
U Prvom svjetskom ratu, otac je nju uzeo za ordonansa. Lično je prenosila njegove zapovijesti i naređenja podređenim jedinicama i komandantima. Kako je bila jedina žena, pritom serdarova kćer, među ratnicima je bila omiljena, posebno zbog odvažnosti, plemenitosti i hrabrosti. Pošto su, po kapitulaciji Crne Gore, svi njeni odvedeni u zatočeništvo, Vasilija se udala za doktora Nika Martinovića, koji je bio ljekar u Nikšiću. Tu je, uz njegovu pomoć, sređivala svoje ratne bilješke.
Ni posle oslobođenja zemlje nisu prestale borbe između pristalica dinastije Petrovića i Karađorđevića. Bilo je dosta pobuna, a neki odmetnici su se godinama skrivali po šumama, ucjenjujući i ubijajući mnoge viđenije građane. Tako je Dušan Roganović 1926. godine noću ubio dr Nika Martinovića, pa je kćer serdara Janka Vukotića ostala udovica. Kako se znalo ko je izvršio ovo ubistvo, obećana je nagrada onome ko ga uhvati. Udovica Vasilija ponudila je 50.000 dinara onome ko liši života ubicu njenog muža, a 100.000 dinara onome ko ga vlastima preda živog. Porodica serdara Janka Vukotića takođe je obećala nagradu od 30.000 dinara. Zanimljivo je da je uz državnu nagradu, znatnu sumu od 50.000 dinara ponudila i Muslimanska banka u Mostaru, jer je ubica dr Nika Martinovića počinio i neke zločine u Hercegovini. Ubica je likvidiran u jednoj zasedi 1927. godine.
Nekoliko godina kasnije Vasilija se udala za najbližeg saradnika svoga oca, generala Blaža Vrbicu. Živeli su neko vrijeme u Kragujevcu, gde je Vasilija bila predsjednica Ženskog društva „Knjeginja Zorka“. Vasilija je radila u mnogim društvima i pomagala humanitarne organizacije. Kasnije se sa mužem preselila u Beograd. Posle smrti generala Vrbice, Vasilija je živjela usamljeno i povučeno u svome stanu u Beogradu, u Ulici Majke Jevrosime 11. Iako je bila visoko obrazovana, sjajan poznavalac ruskog i francuskog jezika, Vasilija nije nigdje radila.
Umrla je 20. novembra 1977. godine u osamdeset prvoj godini života. Sahranjena je u porodičnoj grobnici Vukotića na Novom groblju u Beogradu. Za sobom nije ostavila direktne potomke. Njen brat, kapetan Vukašin Vukotić, bio je ađutant kralja Aleksandra Karađorđevića.
Iako nije bila na Solunskom frontu, hroničar Antonije Đurić uneo je njena kazivanja u knjigu „Žene solunci govore“ zbog značaja Mojkovačke bitke za srpsku vojsku.
O ulozi žena u Velikom ratu govori i monodrama „Čelične ratnice – Žene dobrovoljci u Prvom svetskom ratu” koja je izvedena decembra 2014. godine u Istorijskom muzeju Srbije. Među brojnim svedočenjima je i priča Vasilije Vukotić. Monodrama je realizovana u izvođenju, režiji i po tekstu Jelene Mile. Jelena Mila takođe je oživela lik Vasilije Vukotić i u monodrami „Junak đevojka” koja se u cjelosti može pogledati na Jutjubu.
sedmica.me (Donko Rakočević)
