Badnji dan pod granatama – kada je Božić čekan u rovovima
Badnji dan 6. januara 1916. godine osvanuo je nad Mojkovcem u tišini koja je varala. Snijeg je tokom noći zatrpao položaje, a led je stegao Taru toliko da se činilo da je i rijeka zastala, kao da sluti ono što dolazi. Po crnogorskom običaju, to je bio dan mira, okupljanja i molitve. Na mojkovačkim visovima, međutim, tog jutra mir je bio samo kratka pauza pred udar. Prema ratnom dnevniku Sandžačke vojske, neprijateljske jedinice počele su pokrete još u zoru. Austrougarska komanda računala je da će praznik i ekstremni vremenski uslovi oslabiti crnogorski otpor. Ta procjena, kako će se ispostaviti, bila je duboko pogrešna. Upravo Badnji dan postao je dan najžešćih sudara. Glavni udar usmjeren je prema položajima na Bojištima iznad Mojkovca, naročito na pravcu Razvršje – Uloševina. Tu su se nalazile jedinice Kolašinske i Mojkovačke brigade, sastavljene mahom od ljudi koji su branili sopstvena ognjišta. Austrougarska artiljerija otvorila je vatru u ranim jutarnjim satima, pokušavajući da razbije crnogorske linije i pripremi teren za pješadijski prodor.
U austrougarskim izvještajima, sačuvanim u bečkom Ratnom arhivu, navodi se da je „otpor branilaca bio izuzetno žilav, uprkos niskim temperaturama i velikim gubicima“. Granate su parale snijeg, ali su crnogorski položaji, često
improvizovani i bez dubokih zaklona, ostajali funkcionalni zahvaljujući stalnom pregrupisavanju i dobroj upotrebi terena.
Serdar Janko Vukotić nalazio se tog dana na liniji fronta. Prema svjedočenju
koje je kasnije zapisao pukovnik Ilija Plamenac, Vukotić je lično obilazio
položaje, bodreći vojnike riječima da „iza Mojkovca nema kud“. Ta rečenica,
jednostavna i surova, bila je i vojna istina i psihološka granica: povlačenje nije bilo opcija.
Borbe su se vodile na malim rastojanjima, često prsa u prsa. Municija se
štedjela, a puške su se u ledenom vazduhu često kvarile. U takvim uslovima, bajonet i nož ponovo su postali presudni. U pismu jednog neimenovanog vojnika, pronađenom nakon rata i objavljenom u listu „Ratnik“, stoji zapis: „Ne pamtim pucnje, samo krikove i snijeg koji je crvenio.“ Posebnu težinu tom danu davao je i simbolički trenutak. Dok su se na položajima lomili napadi, u kratkim zatišjima vojnici su sjekli badnjak i dijelili posljednje zalogaje hljeba. Sveštenici su, gdje god je bilo moguće, čitali molitve pod otvorenim nebom. Taj spoj vjere, običaja i rata učinio je Mojkovac jedinstvenim čak i u okvirima Prvog svjetskog rata.
Do kraja Badnjeg dana, austrougarske snage nijesu uspjele da ostvare odlučujući prodor. Front je ostao stabilan, ali po cijenu velikih gubitaka na obje strane. Snijeg je bio izrovan granatama, a noć je dočekana u rovovima, bez vatre i svijetla, da se ne otkriju položaji.
Božić je dolazio, ali mira nije bilo. Naprotiv — sve je ukazivalo na to da će 7.
januar 1916. godine donijeti još teže iskušenje. Neprijatelj je bio zaustavljen, ali ne i slomljen, a Sandžačka vojska je znala da je najgore tek pred njom.
nastaviće se…
Slobodna riječ
