foto: Opština Mojkovac
Iako je danas skoro nepoznato široj javnosti, Brskovo je u srednjem vijeku bilo
jedno od najvažnijih rudarskih i trgovačkih središta na prostoru današnje Crne
Gore i šireg Balkana. Smješteno u dolini rijeke Tare, u blizini današnjeg
Mojkovca, Brskovo se u izvorima prvi put pominje u 13. vijeku, kada doživljava
nagli uspon zahvaljujući bogatim nalazištima srebra.
Zanimljivo je da Brskovo nije bilo samo lokalno tržište, već pravi međunarodni
trg. U njemu su poslovali dubrovački trgovci, saški rudari iz srednje Evrope, kao
i domaći vlastelini, što ga čini jednim od prvih multietničkih urbanih prostora u
ovom dijelu Balkana. Dubrovačka republika imala je u Brskovu svoje konzule i
trgovačke predstavnike, a kroz trg su prolazili značajni tokovi novca i robe.
Brskovo je imalo i poseban pravni status. Rudarska proizvodnja bila je uređena
posebnim pravilima, a grad je uživao određeni stepen autonomije, što je bilo
rijetko za srednjovjekovne balkanske prilike. Srebro iz Brskova koristilo se za
kovanje novca i trgovinu, čime je ovaj trg indirektno uticao na ekonomsku
stabilnost tadašnjih država u regionu.
Brskovo je u svom zenitu bilo pravi srednjovjekovni „kosmopolitski“ trg. Pored
domaćeg stanovništva, u njemu su živjeli Sasi, iskusni rudari iz srednje Evrope
koje su vladari dovodili zbog njihovog znanja o eksploataciji rude. Važnu ulogu
imali su i dubrovački trgovci, koji su kontrolisali izvoz srebra i uvoz luksuzne
robe, ali i kredite. Uz njih su tu bili zanatlije, krčmari, pisari, kao i pravoslavno i
katoličko sveštenstvo, što govori o raznolikom i živom urbanom prostoru.
Rudarski posao u Brskovu bio je izuzetno težak i opasan. Rudari su silazili
duboko pod zemlju koristeći jednostavne alate – pijuke, čekiće i klinove. Ruda
se vadila ručno, a zatim topila u primitivnim pećima. Radilo se u teškim
uslovima, uz dim, vlagu i stalnu opasnost od urušavanja. Uprkos tome, rudari su
često imali povlašten status, sopstvene zakone i slobode koje su ih razlikovale
od običnog seoskog stanovništva.
Legende o srebru iz Brskova
Bogata nalazišta srebra dala su povod brojnim legendama. Prema narodnom
predanju, srebro iz Brskova bilo je toliko čisto da se moglo kovati bez dodatne
obrade. Pričalo se i da su pojedini rudnici bili „prokleti“, jer su se urušavali kada
bi se previše pohlepe uvuklo među ljude. Jedna od legendi govori da je dio
srebra sakriven u okolnim planinama tokom ratova i nikada nije pronađen, što i
danas podstiče maštu i priče o zakopanom blagu.
foto: Mojkovačke novine (M.Živanović)
